طرح های پژوهشی

مقاله ١ : بررسی روش‌های پایدار تأمین مالی پروژه‌های شهری

ﭼﮑﯿﺪه: ﯾﮑﯽ از مسائل مهم امروز دنیا برای تحقق پروژه‌های توسعه‌ای شهری، تأمین منابع مالی برای اجرای آنها است. نگاهی گذرا به وضعیت ساخت‌وساز و نحوه مشارکت در کشور از گذشته تا کنون، بیانگر آن است که بنا بر دلایلی همچون: بالا بودن هزینه، طولانی بودن مدت بازگشت سرمایه، ضعف مالی و عدم حمایت قوانین و مقررات از بخش خصوصی و … ایجاد زیرساخت‌ها بر عهده بخش عمومی یا همان دولت بوده است. با این حال، بخش دولتی، به دلیل ارائه خدمات باکیفیت پایین و با هزینه‌های نسبتاً زیاد، مورد انتقاد است. علاوه بر این، بسیاری از این نهادها دارای کسری بودجه و بدهی هستند. ﻫﺪف اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ، ﻣﺮوری ﺑﺮ روش‌های ﻣﻮﺟﻮد ﺗﺄﻣﯿﻦ منابع ﻣﺎﻟﯽ و ﯾﺎﻓﺘﻦ ﭘﺎﺳﺦ اﯾﻦ ﺳﺆال اﺳﺖ ﮐﻪ «آﯾﺎ اوراق اﺟﺎره (ﺻﮑﻮك) ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ اﻗﺘﺼﺎدی، اﺑﺰار ﮐﺎرآﻣﺪی ﺑﺮای ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻣﺎﻟﯽ ﭘﺮوژهﻫﺎی ﺷﻬﺮی اﺳﺖ؟» بررسی ﻣﺪلﻫﺎی ﻋﻤﻠﯿﺎﺗﯽ ﺻﮑﻮك اﺟﺎره، ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ اوراق، از ﻟﺤﺎظ اﻗﺘﺼﺎدی، اﺑﺰاری ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻣﺎﻟﯽ هستند و ﺷﻬﺮداری‌ها ﺑﺎ ﮐﻤﮏ اﯾﻦ اﺑﺰار می‌توانند ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺎﻟﯽ ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ ﺟﻬﺖ اﺟﺮای ﭘﺮوژه‌های ﻋﻤﺮاﻧﯽ و زﯾﺮﺳﺎﺧﺘﯽ به‌دست آورﻧﺪ.

واژﮔﺎن ﮐﻠﯿﺪی: ﺻﮑﻮك اﺟﺎره، اوراق ﺑﻬﺎدار، داراﯾﯽ ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ، ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻣﺎﻟﯽ، ﺷﻬﺮداری


مقاله ٢ : بررسی روند اشتغال و بیکاری در استان قزوین

چكيده:اشتغال نیروی انسانی، مهم‌ترین و اساسی‌ترین هدف برنامه‌ریزی اقتصادی- اجتماعی هر کشور را تشکیل می‌دهد و همچنین از مهم‌ترین برنامه‌ریزی‌های توسعه به شمار می‌رود؛ به طوری که می‌توان گفت هیچ برنامه‌ای بدون توجه به مسئله اشتغال نمی‌تواند نتیجه مطمئنی را به همراه داشته باشد. اصولاً ایجاد اشتغال و حل مسئله بیکاری، بهترین پشتوانه برای اجرا و پیشبرد دیگر اهداف برنامه‌ریزی‌ها به حساب می‌آید. استان قزوین با داشتن میانگین نرخ بیکاری 11.6 در سال 95، از عمده‌ترین مناطق انباشت بیکاری می‌باشد. با توجه به اینکه این استان، یک درصد از مساحت کشور را به خود اختصاص داده و نقش این استان در اقتصاد و تولید کشور، پنج درصد می‌باشد که این رقم، قابل‌توجه و نیازمند هدف‌گذاری کاربردی و راهبردهای اصولی و اساسی است. بر اساس آمار نفوس و مسکن سال 95، نرخ مشارکت اقتصادی برابر با39.3 درصد بوده است و این موضوع، چشم‌ا‌نداز مثبتی را برای آینده اقتصادی استان متصور می‌کند. همچنین سهم کشاورزی استان قزوین در اقتصاد 22درصد است که میانگین کشوری 18.6 می‌باشد؛ یعنی 3.4 درصد بیشتر از میانگین کشوری است، سهم بخش صنعت در ایجاد اشتغال در استان قزوین با 35.5 درصد، از میانگین کشوری 3.6 درصد بالاتر است و بخش خدمات نیز 45 درصد در اشتغال استان که 5 درصد بالاتر از میزان کشوری می‌باشد. همچنین نرخ بیکاری استان در سال 95 میزان 11.6 بوده است که نسبت به سال 90 حدود 0.7 کاهش داشته است. بر اساس اهداف تحقیق حاضر در زمینه اشتغال استان قزوین، به دنبال تجزیه‌وتحلیل روند رشد اشتغال در بخش‌های عمده اقتصادی در کشاورزی، صنعت و خدمات در سال‌های 85-95 و همچنین تعیین بخش‌های پایه در اقتصاد استان و کشور می‌باشیم. در این تحقیق، از مدل تغییر سهم و ضریب مکانی برای شناسایی بخش‌های فعال در زمینه اشتغال استفاده شده است.

واژگان كليدي: اشتغال، بیکاری، تغییر سهم، ضریب LQ، قزوین


مقاله ٣ : بررسى چالش‌ها و راهبردهاى مناسب‌سازى فضاهاى شهرى منطقه یک تهران براى معلولين

رامک راد
دانشجوی کارشناسی‌ارشد مدیریت شهری،دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام، شهرری، تهران، ایران

چکیده: مناسب‌سازي فضاي شهري و بهبود قابلیت دسترسی و تحرك افراد داراي معلولیت، یکی از رویکرد‌ها و ابزارهای برنامه‌ریزی شهری است. رشد و توسعه هر جامعه، متناسب با به‌کارگیری توانایی‌های موجود در آن جامعه است. یکی از راه‌های تحقق این رشد، تأمین بستر کالبدی مناسب برای حضور فعال افراد و ایجاد فرصت‌های مساوی برای قشرهای مختلف، در دسترسی به فضاهای شهری است. هدف اصلی پژوهش حاضر، ارزیابی وضعیت مناسب محیطی برای استفاده معلولین در فضاهای عمومی منطقه یک شهرداری تهران می‌باشد. تحقیق حاضر، به لحاظ روش، توصیفی- تحلیلی و پیمایشی بوده و از نوع کاربردی است. جامعه آماری تحقیق را معلولین ساکن در محدوده مورد مطالعه تشکیل می‌داد که از طریق فرمول کوکران، تعداد 300 نفر به عنوان نمونه، انتخاب و در زمان‌های مختلف از آنها پرسش‌ شد. تئوری پشتیبان، در مناسب‌سازی فضاهای عمومی شهری، براساس نظریه تئوری خوب شهری کوین لینچ بود و در تعیین گویه‌ها از مطالعات اسنادی و استانداردهای فضاهای شهری برای معلولین، بهره‌برداری و اقدام به تهیه پرسشنامه محقق‌ساخته گردید. ضریب قابلیت اعتماد ابزار اندازه‌گیری با استفاده از آلفای کرونباخ 85/0 محاسبه شد. در تجزیه‌و‌تحلیل یافته‌ها با توجه به هدف اصلی پژوهش، از آزمون‌های آماری تی تک نمونه‌ای و فریدمن استفاده شد و محاسبات لازم در محیط SPSS انجام گردید. یافته‌های پژوهش نشان داد که ابعاد نه‌گانه فضاهای عمومی شهری، در سطح نامطلوبی قرار داشتند.

واژگان کلیدی: فضاهای شهری، معلولیت، منطقه یک شهرداری تهران، برنامه‌ریزی شهری


مقاله ٤ : برنامه‌ریزی فضایی مسکن با رویکرد پدافند غیرعامل

برنامه‌ریزی فضایی مسکن با رویکرد پدافند غیرعامل (نمونه موردی: محله نوغان مشهد)

مژده باستانی

باشگاه پژوهشگران جوان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد، مشهد، ایران

حنانه قنبری

دانشجوی کارشناسی‌ارشد طراحی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد، مشهد، ایران

چكيده:امروزه باپيشرفت ‌هاي صورت گرفته در فناوري تسليحات و تجهيزات نظامي ، مناطق مسكوني شهري ، بيشتردرمعرض خطرتهاجم قرارگرفته‌اند.ازمهم‌ترين عوامل افزايش‌ دهنده تلفات نساني درحملات نظامي به مناطق شهري ، معماري غير استاندارد و غيرمنطبق مساكن با اصولي همچون مكان‌ گزيني وجانمايي بهينه ساختمان،پراكندگي مناسب بنا،رعايت اصول اختفا ، استتار و فريب ، درجه مرمت ‌پذيري بالاي ساختمان و معماري داخل يساختمان در ارتباط با پدافند غيرعامل است. مسکن اگر چه در مرحله اول به عنوان یک سرپناه و سکونت‌گاه مطرح می‌گردد اما پدیده‌ای پیچیده‌تر است که باید از جنبه‌های گوناگون کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی مورد توجه قرار گیرد. برنامه‌ریزی فضایی مسکن، با توجه به تمامی جوانب فوق، سعی در ارائه بهترین شیوه‌های توسعه مسکونی در جهت تأمین فضای مسکونی خانوارهای فاقد واحد مسکونی دارد.در اين تحقيق با روش توصيفي– تحليلي و ميداني ملاحظات پدافند غيرعامل در برنامه‌ريزي فضایی مسكن بررسي شده است. طبق موارد عنوان شده، ملاحظات پدافند غيرعامل بايد در طراحی مسکن بادوام قرار گيرد. محله نوغان مشهد، واقع در قطاع 2 پیرامون حرم مطهر قرار گرفته و محله‌اي با ايمني بسيار پايين و فاقد ملاحظات پدافند غيرعامل تشخيص داده شده و آسیب‌پذیری بالایی دارد. در پايان تحقیق، راهكارهايي براي افزايش ايمني و کاهش آسیب‌پذیری اين محله، ارائه شده است؛ از جمله در اين محله مي‌توان با اصلاح و تعويض معابر، مقاوم‌سازي بناها،‌ افزايش فضاهاي باز،‌ توزيع مناسب خدمات محلي و تعبيه پناهگاه در نقاط لازم، راهكارهاي پدافند غير عامل را اعمال نمود.

واژگان كليدي: برنامه‌ریزی، برنامه‌ریزی فضایی مسکن، پدافند غیرعامل، محله نوغان


مقاله ٥ : تأثیر گردشگری بر متغیرهای اقتصادی ایران و مقایسه با کشور ترکیه

تأثیر گردشگری بر متغیرهای اقتصادی ایران و مقایسه با کشور ترکیه

فریبا نوروزی

دانشجوی دکترای شهرسازی، دانشگاه قزوین، قزوین، ایران

بهار بیشمی

استادیار پژوهش گروه گردشگری، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، ایران

چکیده: در جهان امروز، صنعت گردشگری، توسعه‌ فراوانی پیدا کرده است و از آنجایی که کشورهای در حال‌ توسعه با مشکلاتی نظیر بیکاری، محدودیت منابع ارزی و تک‌محصولی بودن اقتصاد مواجه هستند، توجه به توسعه صنعت گردشگری، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار می‌باشد. بسیاری از کشورهای درحال‌توسعه‌ و توسعه‌‌یافته جهان توانسته‌اند وضعیت گردشگری و توریسم خود را بهبود بخشند و با ایجاد مشاغل خدماتی برای گردشگران، مشکلات شهری از قبیل بیکاری و پایین بودن سطح درآمد را رفع کنند. با نگاهی گذرا به درآمدهای جهانگردی کشورهای مختلف به این نتیجه می‌رسیم که نگاه کشورهای مختلف دنیا به توسعه جهانگردی با اهداف مختلف سیاسی، فرهنگی، اجتماعی کاملاً متفاوت است اما اکثر کشورها‌، توسعه اقتصادی را در درجه اول اهمیت قرار داده‌اند‌. بدین دلیل، جهانگردی به سرعت رشد یافته و به بزرگ‌ترین صنعت دنیا تبدیل شده و منافع عمده اقتصادی را به اقتصاد ملی کشورها وارد کرده است. این مقاله با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از روش اسنادی و با استناد به آمار جهانی، به بررسی نقش گردشگری بر متغیرهای کلان ‌اقتصادی از قبیل اشتغال، اقتصاد ملی،GDP و زیرساخت‌های شهری می‌پردازد و به مقایسه با کشور ترکیه از نظر رقابت‌پذیری گردشگری، سطح صادرات، میزان اشتغال ایجاد شده توسط این صنعت و مقایسه رتبه ایران و ترکیه در GDPمی‌پردازد. بررسی‌های به عمل آمده نشان‌دهنده پایین بودن سهم گردشگری در اقتصاد کشور و اشتغال ایجاد شده پایین‌تر از سطح متوسط جهانی است. همچنین اثرات گردشگری در تولید ناخالص داخلی و اشتغال ایران در سال 2015 نسبت به میانگین جهانی و متوسط خاورمیانه، قابل توجه نبوده است و ایران در اکثر زیرشاخص‌های رقابت‌پذیری، امتیاز کمتر و در نتیجه، رتبه ضعیف‌تری نسبت به میانگین خاورمیانه دارد.

واژگان کلیدی: گردشگری، اقتصاد، اشتغال، ایران، ترکیه،GDP


مقاله ٦ : تحلیلی بر جایگاه مشارکت شهروندان در مدیریت کلان‌شهری تهران

تحلیلی بر جایگاه مشارکت شهروندان در مدیریت کلان‌شهری تهران

حسین حاتمی‌نژاد استادیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری دانشگاه تهران، تهران، ایران
مصطفی هرائینی* دانشجوی کارشناسی‌ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی دانشگاه تهران، تهران، ایران
مهرداد بهرامی دانشجوی کارشناسی‌ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

چكيده: رشد بي‌رويه توسعه شهرنشيني در عصر امـروز بـه‌ويژه افـزايش جمعيـت در شـهرهاي كشور؛ از جمله کلان‌شهر تهران، مسائل و مشكلات بسياري را بر جاي گذاشته است كه حـل آنها از توان مديريت سنتي خارج است و مشاركت كليه شهروندان را در اداره امور شـهري طلب مي‌كند. امروزه، مشاركت، يكي از مفاهيم عمده و اصلي توسعه پايدار، به شمار مي‌رود. مديران و برنامه‎ريزان شهري، همواره سعي كرده‌اند تا با جلب مشاركت‎هاي مردمي به اهداف خود در زمينه اجراي طرح‏ها و برنامه‎ها به بهترين نحو ممكن نائل آيند. هدف از این تحقیق بررسی و تبیین جایگاه مشارکت شهروندان تهرانی در مدیریت شهری کلان‌شهر تهران می‌باشد. بر این اساس این تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از نوع تحقیقات علّی بوده و به همین منظور در تحقیق حاضر سعی گردیده با استفاده از روش اسنادی و مطالعات کتابخانه‌ای اطلاعات مورد نیاز تحقیق جمع‌آوری و سپس با شیوه توصیفی- تحلیلی اطلاعات مورد بررسی قرار بگیرد. براساس نتایج حاصل از این تحقیق در رویکرد نوین نظام مديريت شهري، تقويت حس اعتماد و همكاري ميان مديران شهري و شهروندان و حل مسـائل و مشـكلات شـهري از طريـق مشـاركت شهروندان، امری ضروری می‌باشد.

واژگان كليدي: مدیریت شهری، مشارکت، شهرنشینی، کلان‌شهر تهران


مقاله ٧ : طرح فهام به عنوان زيرساخت يک شهر هوشمند با نگرش اقتصاد مقاومتي و خصوصي‎سازي در عرصه هوشمند‎سازي

طرح فهام به عنوان زيرساخت يک شهر هوشمند با نگرش اقتصاد مقاومتي و خصوصي‎سازي در عرصه هوشمند‎سازي

عادل ناظمي بابادي

دکتراي برق قدرت

ساناز نوري

کارشناس ارشد برق قدرت

هرمز مهر خداوندي

کارشناس ارشد برق قدرت

چکيده: طرح فهام (فراسامانه‌هاي هوشمند اندازه‌گيري و مديريت انرژي) به عنوان نخستين و بزرگ‌ترين طرح هوشمندسازي ملي در سطح کل کشور با توجه معيارهاي يک شهر هوشمند، در زمينه انرژي و مديريت آن، تصويب و مورد بهره‌برداري قرار گرفت. اين طرح به عنوان نخستين گام و زيرساخت هوشمندسازي در مقياس‌هاي وسيع‌تر به حساب مي‌آيد و تنها به حوزه انرژي (آب، برق و گاز) معطوف نبوده و در يک نگاه کلان مي‌تواند تمام ابعاد يک شهر هوشمند را پشتيباني نمايد. در يک نگرش کلي مي‌توان اين گونه بيان کرد که در گام اول اين طرح، تمرکز بر روي حوزه انرژي بوده و در گام‌هاي بعدي و با وجود بسترهاي مناسب، امکان حرکت به سمت هوشمندسازي در تمامي ابعاد يک شهر فراهم مي‌گردد. بر اساس معيارهاي مطرح شده در زمينه اقتصاد مقاومتي و ابلاغيات مقام معظم رهبري در ساليان گذشته و توجه ويژه به مقوله اقتصاد مقاومتي در تمام عرصه‌هاي شهري، به نظر مي‌رسد حرکت به سمت شهر هوشمند جز با وجود يک زيرساخت مناسب و کافي ميسر نمي‌باشد. از اين رو در اين مقاله، ضمن معرفي کلي طرح فهام و زيرساخت‌هاي اقتصادي مرتبط با آن، پيشنهادهايی در خصوص مقوله هوشمندسازي و نهادهاي موجود در اين عرصه و حدود وظايف هر کدام به طور مختصر اما کافي، ارائه گرديده است. ضمن آينده‌نگري در خصوص اين طرح، پيشنهادهایی نيز براي تأسيس يک نهاد رگولاتور انرژي ارائه شده است که سبب هدايت اين طرح به سمت نهادهاي متمرکز شهري (به ويژه شهرداري‌ها) مي‌شود. مباحث مرتبط با اقتصاد مقاومتي و خصوصي‌سازي در عرصه هوشمندسازي (به ويژه عرصه انرژي) و پيشنهادهای نويسندگان نيز در اين زمينه به عنوان قسمت پاياني مقاله ارائه شده است.

واژگان کليدي: فهام، اقتصاد مقاومتي و خصوصي‌سازي در عرصه انرژي، هوشمندسازي شهري.


مقاله ٨ : مدل‌سازی دینامیکی تقاضای گردشگری در ایران با استفاده از رویکرد پویایی‌شناسی سیستم

مدل‌سازی دینامیکی تقاضای گردشگری در ایران با استفاده از رویکرد پویایی‌شناسی سیستم

معصومه مقیمی

کارشناس ارشد مدیریت صنعتی، دانشکده مدیریت دانشگاه تهران

علی محقر

استاد تمام گروه مدیریت صنعتی دانشکده مدیریت دانشگاه تهران

چكيده: امروزه صنعت گردشگری نه تنها در سال‌های اخیر، جزو درآمدزاترین صنایع جهان است بلکه پاک‌ترین صنعت در بهره‌برداری از منابع طبیعی نیز محسوب می‌شود. ایران جاذبه‌های فرهنگی، تاریخی و طبیعی فراوانی برای جذب گردشگران خارجی و داخلی دارد اما نتوانسته جایگاه مناسبی در این عرصه به خود اختصاص دهد. شناسایی عوامل مؤثر بر تقاضای گردشگری و مدل‌سازی آنها به منظور پیش‌بینی ورود گردشگران در جهت توسعه، رقابت و بقا در این صنعت، برای دولت‌مردان بسیار ضروری است. در این پژوهش، پس از تعیین مهم‌ترین عوامل کاهنده و فزاینده تأثیرگذار بر تابع تقاضای گردشگری ورود به ایران، یک مدل دینامیکی طراحی شده است که با شبیه‌سازی آن با نرم‌افزار ونیسم VENSIMمی‌توان وضعیت این صنعت در آینده را پیش‌بینی کرد.

واژگان كليدي:تقاضای گردشگری، پویایی‌شناسی سیستم، مدل‌سازی دینامیکی، VENSIM